Nhiều chủ nhà cho rằng chi phí xây nhà chỉ được quyết định khi nhận báo giá thi công. Thực tế, phần lớn chi phí đã được “định hình” từ rất sớm, ngay ở giai đoạn thiết kế. Một bản thiết kế tưởng như chỉ mang tính hình thức, nhưng lại có thể quyết định căn nhà đó tốn kém hay tiết kiệm trong suốt quá trình xây dựng.
Yếu tố đầu tiên mà thiết kế tác động đến chi phí là kết cấu công trình. Cách bố trí cột, dầm, sàn và số tầng ảnh hưởng trực tiếp đến khối lượng bê tông, thép và biện pháp thi công. Một phương án thiết kế thiếu tối ưu có thể làm tăng chi phí kết cấu rất nhiều, dù diện tích sử dụng không thay đổi.
Thiết kế cũng ảnh hưởng lớn đến mức độ phức tạp khi thi công. Nhà có nhiều góc bo, ban công vươn xa, mái giật cấp hoặc hình khối không đều thường yêu cầu tay nghề cao hơn, thời gian thi công lâu hơn và phát sinh thêm chi phí nhân công. Những yếu tố này thường không được chủ nhà nhận ra khi chỉ nhìn phối cảnh đẹp.
Một tác động khác đến từ cách bố trí công năng và hệ thống kỹ thuật. Thiết kế không hợp lý sẽ làm đường điện, nước, thoát nước kéo dài, chồng chéo hoặc phải đi vòng, vừa tăng chi phí lắp đặt vừa tiềm ẩn rủi ro sửa chữa về sau. Ngược lại, thiết kế tốt giúp hệ thống gọn gàng, dễ thi công và dễ bảo trì.
Thiết kế còn quyết định mức độ linh hoạt khi lựa chọn vật liệu. Một số phương án thiết kế đòi hỏi vật liệu đặc thù, kích thước không phổ biến hoặc thi công theo cách riêng, khiến chủ nhà ít lựa chọn và khó kiểm soát chi phí. Trong khi đó, thiết kế hướng đến vật liệu phổ thông sẽ giúp dễ thay thế và tối ưu ngân sách hơn.
Điều quan trọng là thiết kế không gắn với ngân sách thực tế. Nhiều chủ nhà duyệt bản vẽ theo cảm xúc, đến khi nhận báo giá mới phát hiện chi phí vượt khả năng tài chính. Khi đó, việc chỉnh sửa thiết kế vừa mất thời gian, vừa phát sinh thêm chi phí, thậm chí làm chậm toàn bộ kế hoạch xây dựng.
Có thể khẳng định rằng: Thiết kế là nơi quyết định chi phí nhiều nhất nhưng ít được chú ý. Thiết kế không chỉ để đẹp, mà là công cụ kiểm soát chi phí từ gốc. Khi thiết kế được thực hiện dựa trên nhu cầu sử dụng thực tế, điều kiện thi công và ngân sách rõ ràng, chi phí xây nhà trọn gói sẽ trở nên dễ kiểm soát hơn rất nhiều. Với chủ nhà, hiểu được vai trò này là bước quan trọng trước khi tiến tới việc chốt thiết kế và ký hợp đồng thi công.
